علم قاضی در پویه قضاوت ۱۰۱ صفحه فایل ورد (تحقیق حقوق)


در حال بارگذاری
۹ آذر ۱۳۹۷
ورد قابل ویرایش
75 KB
100 صفحه
42 بازدید
۵.۰۰۰ تومان
خرید

علم قاضی در پویه قضاوت ۱۰۱ صفحه فایل ورد (تحقیق رشته حقوق)


علم قاضی در پویه قضاوت

دکتر بهرام بهرامی عضو هیأت علمی و قاضی دیوان عالی کشور

علم قاضی در پویه قضاوت :

۱- مفهوم علم قاضی مهم به کسر عین به معنی دانستن: دانش و معرفت و شناخت، یقین، اظهار کردن، روش نمودن، دلیل، صحت، برهان، درک و فهم نسبت به حقیقت امری و در مقابل جهل ونادانی است.[۱]، [۲]، [۳]

الف) داشتن وصف دانش و آگاهی و درجه‌ای از دانش که برای قضاوت لازم و ضروری است.[۴]،[۵]،[۶]،[۷]

ب) علم قاضی؛ عبارت از آگاهی و دانشی است که دادرس از طریق ادله ابزراری و با خواندن و بررسی پرونده و تحقق از اصحاب دعوی حاصل می‌شود.[۸]، [۹]،[۱۰]  علم قاضی در پویه قضاوت

این نوع علم قاضی را علم حصولی یا علم حاصل از ادله گویند.

ج) علم قاضی؛ عبارت از آگاهی و دانشی شخصی است «علم شخصی» که خارج از پرونده وادله ابزراری از قبیل مشاهده، شنیدن و دیدن و … حاصل شده باشد. این نوع علم قاضی را علم شخصی یا ناشی حضور قاضی گویند.

ادله و وجوه اعتبار علم قاضی :

الف) قائلین به اعتبار و حجیّت علم قاضی؛ به منطوق و فهوم آیات ۲/ نور ۴۲، ۴۴، ۴۵، ۴۸، ۴۹/ مائده مبنی بر دلالت جواز حکم قاضی به علم خود مطابق آنچه از جانب خداوند نازل شده است استناد می‌کنند.[۱۱]،[۱۲]،[۱۳]،[۱۴]،[۱۵]،[۱۶]،[۱۷]،[۱۸] علم قاضی در پویه قضاوت

ایشان معتقدند که در آیات فوق موضوع حکم بر روی عناوین «زاتی» و «سارق» رفتهاست نه «من اقربا لزنا» یا «من اقام الشهود علی زنا» و یا سارق. به عبارت دیگر آنچه از آیات استافده می‌وشد این است که موضوع حکم تحقق عنوانی است که خداوند، مجازاتی برای آن وضع نمودهاست. پس علم به تحقق چنین عنوانی، حای از علم به موضوع جواز قضاوت و درنهایت مجوز قضاوت مطابق علم شخصی است و در صورت عدم امتثال براساس علم قاضی، لازمه آن عمل برخلاف آیات شریفه خواهد بود.[۱۹]،[۲۰]

ب) از ادله دیگر مبنی بر حجیت علم قاضی اجماع است. در کتاب جواهر آمده است «قضات غیر از امام معصوم (ع) نیز می‌توانند برطبق علم خود در حقوق مردم قضاوت کنند ولی درمورد حقوق الهی، دونظر وجود دارد که نظر صحیح‌تر جواز قضاوت بر طبق علم شخصی است[۲۱]» سپس با استناد به انتصار[۲۲]، غنیه[۲۳]، خلاف[۲۴]، نهج‌آلحق[۲۵]، سراتر[۲۶]،مختلف‌الشیعه[۲۷] و مسالک[۲۸] قائل به حجیت علم قاضی به دلیل اجماع به خصوص در مورد حقوق مردم شده است. علم قاضی در پویه قضاوت

حکم به علم مستلزم دوری از فسق است؛ اگر دعوایی نزد قاضی مطرح شود و قاضی نسبت به موضوع عالم باشد. ناچار باید الف) مطابق علم خود حکم نماید ب) برخلاف علم خود حکم نماید ج) خوداری از صدور حکم نماید. در فرض دوم مستلزم فسق است. در فرض سوم نیز موجب استنکاف وتوقف احکام و به استناد قسمت اخیر ماده ۳ ق.آد.م دادرس مستنکف محسوب و مستحق مجازات آن خواهد بود[۲۹]،[۳۰].

د) اولویت طریقیت علم قاضی به نسبت سایر ادله:

وقتی بینه در  مقام قضاوت دارای حجیت بوده و اعتبار ان به جهت کاشفیت و طریقیت باشد، بدیهی است علم قاضی به طریق اولی از اعتبار بیشتری برخوردار خواهد بود[۳۱].

ه) وجوب اظهار حق و انکار منکر»  علم قاضی در پویه قضاوت

اگر یکی از واجبات وجوب انکار منکر و اظهار حق باشد در نتیجه قضاوت براسا علم قاضی هم یک امر مسلم و ضروری خواهد بود. زیرا در غیر این صورت باید قایل به عدم انکار منکر شویم. در صورت مراجعه طرفین به دادگاه اگر قاضی علم به بطلان دعوی خواهان داشته باشد حکم وجوب اظهار حق و انکار منکر او را مکلف می‌نماید که برای اقامه این وجوب مطابق علم خود عمل نماید.

۲۲- [۳۲] علم قاضی در فرق اسلامی : علم قاضی در پویه قضاوت


۱- دکتر جعفری لنگرودی، جعفر، ترمینولوژی حقوق ص ۴۶۸ علم قاضی در پویه قضاوت

۲- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، معجم مقررات الفاظ القرآن ص ۳۴۳

۳- قریشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن ج ۵ ص ۳۲ «قدعُلِمَ کُلُ اُناس مَشرَبَهُم. ۶/ بقره هر گروه محل آب خوردن خود را دانستند- قالُوا سُبحانَکَ لا عِلمَ لَنا اِلاَ ما عَلَّمتَنا ۳۲/ بقره. گفتند منزه است خداوند، دانشی برای ما نیست مگر آنچه آخوختند ب ما- ما لَهُم بِهِ مِن عِلمٍ ۴/ کهف دلیلی به ین گفته ندارند- و من الناسِ مَن یُجادِلُ فی اللهِ بغیر علم ۳/ حج یعنی بدوندلیل مجادله می‌کند و ۱۵/ لقمان- ۱۰۰/ نعام- ۶۸/ یونس- ۶۱/ زخرف.

۴- ر.ک علامه حلی، تبصره المتعلمین ص ۶۹۶ «… فی صفات القاضی و لابد أن یکون مکلفاً مؤمناً عدلاً عالماً طاهرا المولد ضابطاً…»

۵- ر.ک شیح مفیده (ره) المقنعه فی الاصول و الفروع، باب القضاء «… القضاء بین الناس درجه عالیه و شروط صعبه شدیده… و لیس ثیق احد بذلک من نفسه حتی یکون عاقلاً کاملاً عالماً بالکتاب، ناسخه و منسوخه، محکمه و متشابهه، عارفاً بالنسه، عالماً بالغه، مطلعاً بمعنای کلام العرب، … رعاً عن محارم‌الله عزوجل»

۶- ر.ک امام خمینی(ره)، تحریر الوسیله ج ۲ ص ۵۳۸ «یشترط فی القاضی البلوغ، العقل، الایمان، العداله و الاجتهاد المطلق … و الأعلمیه ممن فی البلد او ما یقر به علی الاحوط …»

۷- ر.ک ماده واحد قانون شرایط انتخاب قضای دادگستری «قضات از میان مردان واجد شرایط زیر انتخاب می‌شوند: ۱٫ ایمان و عدالت و تعبد عملی نسبت به موازین اسلامی و وفاداری به نظام جمهوری اسلامی ایران ۲٫ طهارت مولد ۳٫ تابعیت ایران وانجام خدمت وظیفه یا دارا بودن معافیت قانونی ۴٫ صحت مزاج و توانایی انجام کار و عدم اعتیاد به مواد مخدر ۵٫ دارا بودن اجتهاد به تشخیص شورای عالی قضایی با اجازه قضا از جانب شورای عالی قضایی به کسانی که دارای لیسانس قضایی یا لیسانی الهیات رشته منقول یا لیسانس دانشکده علوم قضایی و اداری وابسته به دادگستری یا مدرک قضایی از مدرسه عالی قضایی قم هستند…»

۸- ر.ک دکتر خوئینی، غفور، ادله اثبات دعوی ص ۴۱۷

۹- آیت‌اله شاهرودی، سید محمود بایسته‌های فقه جزا ص ۸

۱۰- ر.ک السنهوری، عبدالرزاق، الوسیط ج ۲ ص ۲۰ «دلیل‌هایی که توسط آنها، اثبات دعوی می‌شود برای قاضی علمی نسبت به قضیه بوجود می‌آورد که مثل آن است که خود قاضی، شاهد و ناظر واقعه بوده است. و قاضی ناچار است بر طبق علم حاصل از آن حکم کند. … دیگر علم شخصی قاضی خالی از اتهام و سوء‌ظن نیست و از میزان آن کاسته شده است …»

۱۱- ر.ک پیشین دکتر خوئینی، غفور ص ۴۱۷ علم قاضی در پویه قضاوت

۱۲- ر.ک پیشین آیت شاهرودی، سید محمود ص ۸

۱۳- آیه ۲/ نور «الزانیه و الزانی فاجلد و اکل واحد منهما مأه جلده»

۱۴- آیه ۴۲/ مائده «السارق و السارقه فاقطعوا ایدهُما جزاءَ بما کَسَباً نَکالاً من الله»

۱۵- آیه ۴۴/ مائده «… و من لم یحکم بما انزل الله فاؤلئک هم الکافرون»

۱۶- آیه ۴۵/ مائده «… و من لکم یحکم بما انزل الله فاؤلئک هم الظالمون».

۱۷- آیه ۴۸/ مائده «… فاحکم بینهم بما انزل الله و لا تتبع اهواءَ هم».

۱۸- آیه ۴۹/ مائده «و أنِ احکم بینهم بما انزل الله و لا تتبع اهواء هم».

۱۹- ر.ک آیت‌الله منتظری حسینعلی کتاب حدود ص ۱۲۴ علم قاضی در پویه قضاوت

۲۰- ر.ک آیت الله شاهرودی، سید محمود پیشین ص ۲۳ و ۲۴

 ۲۱- آیت‌اله نجفی، شیخ محمد حسن، جواهر الکلام ج ۴۰ ص ۸۸

۲۲- علم الهدی، سید مرتضی، الانتصار، (قضاء و شهادت) به نقل از الینابیع

۲۳- غنیه النزوع، حمزه بن علی بن زهره الحلبی، کتاب القضاء به از الینا بیع الفقهیه ج ۱۱ ص ۱۸۹ «برای حاکم جائز است که به علم خود حکم کند در جمیع امور اعم از اموال وحدود و قصاص و … دلیل این امر اجماع می‌باشد».

۲۴- شیخ طوسی، الخلاف، ج ۱ کتاب القضاء ص ۲۳۵ «… حاکم می‌تواند در تمام احکام به علمش حکم کند چه در اموال، حدود، قصاص و غیر آن، فرقی بین حقوق‌الله و حقوق الناس نمی‌باشد ….»

۲۵- علامه حلی، نهج‌الحق و کشف الصدق، ص ۵۳۶ «… قاضی می‌تواند به علم خویش حکم نماید…»

۲۶- ابن ادریس حلی، اسرائر به نقل از الینابیع الفقهیه ج ۱۱ ص ۲۵۳ «… نزد ما امامیه جائز است که حاکم به علم خود حکم کند چون اگر چنین نکند منجر به توقف احکام یا فسق قضات و حاکمان می‌گردد».

۲۷- علامه حلی، مختلف‌اشیعه چ ۴ ص ۳۸٫

۲۸- شهید ثانی مسالک‌الافهام، ج ۴ ص ۳۸٫ علم قاضی در پویه قضاوت

۲۹- شیخ محمد حسن نجفی، جواهرالکلام ج ۴۰ ص ۸۸ «… قضاوت نکردن بر طبق علم شخصی مستلزم فق یا استنکاف از صدور حکم است که هر دوی آنها جائز نیست…»

۳۰- ابن زهره، به نقل از جوامع الفقیهه ص ۶۲۴ «… اگر حاکم به علمش حکم نکند منجربه فسق او می‌شود از این جهت که حقی را از صاحب منع می‌کند و به دیگری می‌دهد یا موجب توقف دادرسی می‌شود…»

۳۱- سید محمد کاظم طباطبائی، عروه الوثقی ج ۳ ص ۳۱ « و الاقوی، هوامشهور لاستلزام عدمه اما فسق الحاکم ان حکم بخلاف علمه او ایقاف القضاء لا لموجب…»

 ۳۲- ر.ک آیت‌الله سید محمود هاشمی شاهروردی، بایسته‌های فقه جزا ص ۲۱

  راهنمای خرید:
  • پرداخت با کلیه کارتهای بانکی عضو شتاب امکانپذیر است.
  • لینک دانلود فایل بلافاصله بعد از پرداخت وجه به نمایش در خواهد آمد. همچنین لینک دانلود به ایمیل شما ارسال خواهد شد به همین دلیل ایمیل خود را به دقت وارد نمایید.
  • لینک دانلود امکان 10 بار دانلود در 48 ساعت آینده را دارد، لذا باید طی 48 ساعت آینده نسبت به دریافت کامل فایل اقدام نمایید. پس از اتمام بازه 48 ساعتی، فایل فوق به صورت خودکار از روی سرور پاک شده و دریافت شده تلقی می شود.
  • در صورت وجود هر گونه مشکل در فایل دانلود شده، حداکثر تا 24 ساعت، از طریق تماس با ما اطلاع دهید تا شکایت شما مورد بررسی قرار گیرد.